Żywe Muzeum Książki Artystycznej łączy ochronę kolekcji z tworzeniem i nauczaniem. Jego istotą jest możliwość poznawania sztuki książki przez narzędzia, materiały, technologie i doświadczenie osób, które potrafią z nich korzystać.
Historia MKA pokazuje, jak działalność artystyczna może współistnieć z ratowaniem dziedzictwa technicznego. Urządzenia, które traciły zastosowanie w przemyśle drukarskim, otrzymywały miejsce w warsztacie służącym sztuce książki.
Uczestnictwo w procesie
Poznanie gotowej książki i udział w jej powstawaniu to różne doświadczenia. Praca warsztatowa pozwala zrozumieć znaczenie składu, papieru, farby, nacisku i oprawy. Archiwalne materiały MKA opisują zajęcia teoretyczne i praktyczne, wykorzystujące zgromadzony sprzęt, oraz współpracę ze studentami różnych uczelni.
Wiedza wymaga przekazywania
Instrukcja obsługi nie zastępuje doświadczenia drukarza. Fotografia maszyny nie pozwala nauczyć się regulowania jej pracy. Ochrona tego dziedzictwa wymaga kontaktu między osobami posiadającymi umiejętności a tymi, które chcą je zdobywać. Dlatego ważne są dokumentacja procesów, szkolenie następców i regularna praktyka.
Udokumentowane przykłady
Warsztaty typograficzne, październik 2013
Program opisywał zajęcia dla studentów edytorstwa z Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Warszawskiego. Obejmował skład ręczny i maszynowy, pracę z czcionką oraz druk na prasach Boston, FAG i Grafopress. Program dokumentuje techniki i uczestników; nie wskazuje jednego konkretnego wydanego wówczas obiektu. Źródło: archiwalny opis warsztatów typograficznych MKA.
„Waga słów”, 2019
Projekt zespołu Correspondance des Arts wykorzystywał czcionki metalowe i drewniane oraz instalację z wagą laboratoryjną do dosłownego ważenia słowa „NIEPODLEGŁA” i rozmowy o jego znaczeniu. W opisie projektu wymieniono m.in. Jadwigę i Janusza Tryznów, Andrzeja Chętkę, Zbigniewa Koszałkowskiego, Tomasza Olszyńskiego, Martynę Kramek, Kacpra Zagdana oraz Aleksandrę i Przemysława Hofferów. Rezultatem była instalacja i prezentacja projektu. Źródło: projekty Correspondance des Arts.
Cyfrowe Muzeum, zakończenie projektu 16 grudnia 2022
Projekt udostępnił cyfrowo 1 921 obiektów, w tym historyczne matryce „Wisła” i „Szkolne” oraz 26 maszyn. Opis projektu wymienia także publikację instruktażową i warsztaty prowadzone przez Aleksandrę i Przemysława Hofferów. Rezultatem jest cyfrowy dostęp do kolekcji oraz materiał edukacyjny. Źródło: opis projektu Cyfrowe Muzeum.
Jak oceniać ochronę żywego muzeum?
- Czy warsztat ma odpowiednią przestrzeń?
- Czy urządzenia można bezpiecznie użytkować?
- Czy muzeum utrzymuje i rozwija specjalistyczne kompetencje?
- Czy odbywają się zajęcia i powstają nowe prace?
- Czy wiedza trafia do kolejnych osób?
- Czy program zachowuje związek z koncepcją założycieli?
Naszym postulatem jest ochrona MKA jako miejsca zdolnego przechowywać dziedzictwo, korzystać z niego i przekazywać je dalej.
Uwaga redakcyjna: przywołane strony archiwalne dokumentują wcześniejsze działania. Same w sobie nie potwierdzają obecnej dostępności warsztatów.